Een goed voornemen: Ontwapen je taal

Op Nieuw­jaars­dag viert de katho­lieke kerk het hoog­feest van Maria, Moeder van God en wereld­vre­des­dag, met een speciale bood­schap van paus Leo XIV. Die riep op tot ont­wa­pening van de taal en van de harten. De woor­den van paus Leo verbond ik in de homilie van deze dag met mijn eigen woor­den die zijn bood­schap onder­streepten: Ontwapen je hart, ont­wa­pen je woor­den en gedachten!

Genade­ka­pel

De Eucha­ris­tie vier­den we op deze dag in de Genade­ka­pel van het hei­lig­dom van Onze Lieve Vrouw ter Nood in Heiloo, daar het immers een Maria­feest was. Maar ook de Vrouwe van alle volkeren, die in Am­ster­dam wordt vereerd, kwam ter sprake nu we op voor spraak van Maria om vrede hebben gebe­den voor heel de wereld.

Con­ce­le­branten

Rector Jacques Quadvlieg van het hei­lig­dom con­ce­le­breerde met rector Jeroen de Wit van het semi­na­rie. De heer Vincent Bouwens was cantor en liet de Gre­go­ri­aanse gezangen van deze dag horen en de Gre­go­ri­aanse Maria-misgezangen.

Ontwapenende woor­den ont­wa­penen harten 

NIEUWJAARSDAG 2026

Octaaf­dag

Aller­eerst wens ik U allen van harte
nogmaals een zalig en gezegend nieuw jaar.
Op deze eerste dag van het nieuwe jaar
- de octaaf­dag (de achtste dag) van kerst­mis,
die de fees­te­lij­ke kerstweek afsluit -
staan we heel bij­zon­der stil bij Maria,
de Moeder die dit Kind heeft gekregen,
niet als een soort toevallig­heid, maar als iets
waar Maria “ja” op heeft gezegd
en waaraan zij met hart en ziel heeft mee­ge­werkt.

Moeder van God

Maria heeft Jezus ter wereld gebracht.
Hij is God en mens, God die mens werd.
Als mens is hij een persoon.
Van die mens, die God­de­lijke persoon
 is Maria de moe­der gewor­den
en daarom mogen we haar noemen:
“Moeder van God”.

Onder haar bescher­ming

We willen daarom vandaag Maria bij­zon­der eren
en dit nieuwe jaar onder haar bescher­ming stellen.
Begeleid ons, heilige Maagd Maria,
Onze Lieve vrouw ter Nood,
met Uw moe­der­lijke zorg en liefde,
opdat 2026 voor ieder van ons
een mooi en goed jaar zal zijn.
Zegen onze families, onze ge­zin­nen,
ons bisdom, heel de Kerk en de paus
en deze wereld.
Maria wordt in ons bisdom
ook vereerd als Vrouwe en Moeder van alle volkeren.
We stellen de wereld en alle volkeren
onder Maria’s bescher­ming,
nu er zoveel oorlog, geweld en drei­ging is,
want het is vandaag op de eerste dag
wereld­vre­des­dag.
We bid­den vandaag voor deze intenties:
Maria, neem ons onder Uw bescher­ming,
neem de wereld in bescher­ming.
Op Maria’s voor­spraak:
Geef vrede, Heer!

Vrede zij U

Ook dit jaar heeft de paus
voor deze wereld­vre­des­dag
een bij­zon­der mooie bood­schap ge­schre­ven,
geti­teld: “Vrede zij met U allen.
Op weg naar een onge­wa­pende
en ont­wa­penende vrede”.
In dit titel horen we de eerste woor­den terug
die de paus ge­spro­ken heeft,
toen hij na zijn verkie­zing op 8 mei
op het balkon van de Sint Pieter verscheen:
“Vrede zij U”.

Vrede is meer dan geen oorlog

Het gaat de paus dus zeer ter harte.
Maar als het om vrede gaat,
is het niet alleen
om het laten ophou­den van oorlogen
te doen.
Het gaat om veel meer,
want vrede begint in een mens,
in ieders keuze om een mens van vrede te willen zijn.
Wat wil je?
Con­flic­ten verscherpen?
Het leed dat je is aan­ge­daan niet ver­ge­ven,
maar er wrok over blijven koes­te­ren?

En als je echt gekwetst bent?

Soms is het heel moei­lijk de vrede in je hart te bewaren,
omdat je je echt en terecht gekwetst voelt.
Je kunt die vrede in je hart
dan niet met een knip van je vin­gers her­stel­len.
Het vraagt dan heel veel van je, van ons
om niet vanuit onze onvrede te gaan rea­geren,
maar we moeten ons best ervoor doen,
steeds weer stappen zetten, ons­zelf her­ne­men,
ons goede voor­beel­den van stappen van vrede
van vreedzame personen te binnen brengen.

Vrede is een weg en een principe

De paus zegt erover in zijn brief:
“Vrede is meer dan een doel,
het is een aanwe­zig­heid en een reis.
Ook als vrede in ons­zelf en rondom ons
in gevaar is
- zoals een kleine vlam die door een storm wordt bedreigd -
dan moeten we die be­scher­men (...)
Vrede is een principe
dat onze keuzes leidt en bepaalt”.
Zo schrijft de paus.

Gebrek aan vrede onder mensen

Er is op de kleine schaal
van de relaties tussen mensen
helaas veel gebrek aan vrede.
Hoeveel relaties lopen er stuk?
Er zijn mensen die niet goed durven te trouwen
omdat ze bang zijn
dat ze niet bij elkaar zullen blijven;
maar na­tuur­lijk maakt een lossere band
het nog ge­mak­ke­lijker het maar op te geven
en geen moei­lijk proces
van ver­zoe­ning en vrede in te gaan
en dan maar liever uit elkaar te gaan.
Maar de echte oplos­sing is dat niet,
het gaat er juist om dat we het leren
om in vrede samen te leven.

“Als vrede geen geleefde wer­ke­lijk­heid is,
die wordt gekoesterd en beschermd”,
zo schrijft de paus,
“dan verspreidt agressie zich
in het hui­se­lijke en publieke leven.

Vergel­den of ver­ge­ven?

Ook in het groot is heel be­lang­rijk
hoe mensen erin staan,
gaat een rege­rings­lei­der door
op de gevoelens van gekwetst te zijn,
van willen vergel­den en terug willen slaan,
dan komt het van kwaad tot erger.

De paus schrijft:
“In de relaties tussen bur­gers en heersers,
kan het zelfs als een fout wor­den gezien
als je niet voldoende bent voor­be­reid op oorlog,
niet ( stevig) rea­geert op aan­val­len
en geweld niet met geweld beant­woordt.

Ver voorbij het beginsel van wet­tige ver­de­di­ging,
beheerst die logica van con­fron­ta­tie
nu de wereld­po­li­tiek
en dat maakt de instabili­teit en onvoorspel­baar­heid
van dag tot dag groter.
Het is geen toeval
dat de herhaalde oproepen
om de mili­tai­re uitgaven te verhogen
en de keuzes die daaruit voort­vloei­en
door veel rege­rings­lei­ders wor­den ge­pre­sen­teerd
als een terecht ant­woord op externe drei­gingen”,
aldus paus Leo in zijn brief.

Ontwapen!

De paus geeft aan dat heel het idee
van een mili­tai­re afschrik­kings­macht
- bij­zon­der de nucleaire afschrik­king -
de relaties tussen de volkeren
alleen maar bouwt op angst en overheer­sing
en niet op wet, recht en ver­trouwen,
zoals nodig is.

Daar­en­te­gen roept de paus op
om de krachten te bun­de­len
om tot een ont­wa­penende vrede te komen,
gebouwd op open­heid en evan­ge­lische nede­rig­heid.
“Begin met de ont­wa­pening van je hart, je geest en je leven”,
schrijft de paus aan het slot van zijn brief.

Zo is het in het groot,
zo is het tussen mensen onderling:
alleen als je de minste kunt zijn, de kleinste kunt wezen,
kun je tot elkaar komen.
“Blijvende vrede”zegt de paus,
kan niet anders dan gebouwd wor­den
op weder­zijds ver­trouwen.

Onder mensen onderling...

Ook wij moeten erop letten dat we weerstaan
aan de verlei­ding om “gewapende taal” te gebruiken
in gedachten en woor­den.
Je kunt tegen­stel­lingen op de spits drijven,
mensen tegen elkaar opzetten,
vijand­beel­den scheppen,
maar als we vrede willen bevor­de­ren
moeten we dat juist niet doen.

...en in het groot.

Ook voor de vrede in het groot
moeten we de weg van diplomatie gaan,
bemid­de­ling en inter­na­tio­naal recht.
De inter­na­tio­nale in­stel­lingen gericht op dialoog
moeten we ver­ster­ken, zegt de paus.

Maria

Moge Maria, koningin van de vrede
ons hierin bijstaan,
moge zij ons helpen
om naar vrede te streven in onze men­se­lijke relaties
en moge zij de lei­ders van de volken
tot voor­spraak zijn
om in deze geest
- ont­wa­pend en ont­wa­penend -
vrede te bewerken.

Dan zal het zijn:
een zalig nieuw­jaar!