Soms is het niet anders.... bij het sluiten van een kerk...

Soms is het helaas niet anders en moet een kerk gesloten wor­den, ont­trok­ken aan de ere­dienst. Zo was in de sint Urbanus­kerk in Ouder­kerk aan den Amstel de laatste Eucha­ris­tie­vie­ring op 25 januari. Op verzoek vanuit de ge­meen­schap schreef ik onder­staande brief die op dat moment van rouw en afscheid is voor­ge­le­zen. Er werd ook vooruit gekeken...

Pijn en realisme

Na­tuur­lijk, als de kerk iedere zon­dag zo vol was geweest als bij het afscheid en allen actief had­den mee­ge­werkt en bij­ge­dragen, was het niet nodig geweest om dit prach­tige monu­ment aan de ere­dienst te ont­trek­ken. Dat doet pijn, maar we moeten ook rea­lis­tisch zijn en de pa­ro­chie gelegen­heid geven om uit forse rode cijfers te komen en als geloofs­ge­meen­schap door te gaan...

Pro­ce­dure

Het besluit om een kerk aan de ere­dienst te ont­trek­ken wordt uit­ein­delijk door mij geno­men, maar pas na een pro­ce­dure van consul­ta­tie en overleg, in de geest van het synodale gesprek. Als die fase achter de rug is en pastoor en pa­ro­chie­bestuur een verzoek voorleggen tot onttrek­king aan de ere­dienst, dan buigen de staf van het bisdom en de pries­ter­raad zich over de aan­vraag, waarna de bis­schop het uiein­de­lijke besluit neemt. Op de web­si­te van het bisdom zijn ver­schil­lende do­cu­menten te vin­den die deze pro­ce­dure nader be­schrij­ven.

Finan­ciële zorgen

Zo'n besluit wordt vaak pas geno­men als de pa­ro­chie al heel wat jaren heeft ge­pro­beerd uit de rode cijfers te komen. Dat betekent ook dat een kerk niet zomaar kan wor­den wegge­ge­ven. De pa­ro­chie heeft nu eenmaal finan­ciën nodig om ver­der te kunnen gaan en het on­der­houd van monu­mentale kerk­ge­bouwen is nu eenmaal een kost­ba­re zaak.

Anders dan in omringende lan­den

Het is in ons land helaas niet zo dat de bur­ger­lijke over­heid langs een of andere weg het on­der­houd bekos­tigt zoals dat in onze buurlan­den en in Frank­rijk het geval is. De aanwe­zig­heid van deze open­ba­re, vrij toe­gan­ke­lijke monu­menten wordt daar ge­waar­deerd en die waar­de­ring drukt zich ook uit in de finan­ciële hulp.

Een extra handicap...

Voor de katho­lieke kerk komt er nog bij dat in de zes­tien­de eeuw al haar kerken en andere be­zit­tin­gen (lan­derijen, kloosters...) zijn genaast en voor andere doel­ein­den wer­den gebruikt. Dat bezit is nooit terug gegeven. Na meer dan twee eeuwen onder­druk­king en verbod op katho­lieke kerk­ge­bouwen, moest sinds de negen­tien­de eeuw alles opnieuw wor­den opge­bouwd. De katho­lieke kerk heeft dus veel moeten inves­te­ren en rela­tief weinig vermogen kunnen opbouwen. Bijna overal is een katho­lieke kerk af­han­ke­lijk van het "levende geld". Een plaat­sing op een ge­meen­telijke monu­menten­lijst brengt zelfs extra finan­ciële lasten met zich mee door de eisen die aan zo'n monu­ment wor­den gesteld, zon­der dat er enige vergoe­ding van bete­ke­nis tegen­over staat.

EEN TEKEN VAN MEELEVEN BIJ EEN INTENSE DAG EN ZEGEN VOOR DE TOEKOMST

Broe­ders en zusters,

Op deze dag sluit U allen een tijdperk af. Bijna 160 jaar lang is de pa­ro­chie­ge­meen­schap van Ouder­kerk aan den Amstel in de fraaie Sint Urbanus­kerk samen geko­men om God te eren en daarna gezegend en geïn­spi­reerd terug te keren naar het dage­lijks leven. Mis­schien komt U hier al vele tien­tal­len jaren, bent U hier gedoopt, gevormd, getrouwd, bent U hier mis­die­naar of koorzan­ger geweest of vrij­wil­li­ger of was U hier aan­ge­steld in de pas­to­raal. Mis­schien hebt U hier afscheid geno­men van Uw dier­ba­ren. Er zijn tal­loze her­in­ne­ringen aan dit fraaie kerk­ge­bouw verbon­den.

Het doet pijn om dit huis nu te moeten verlaten. Dat zou­den we liever anders hebben gezien. Maar tij­den zijn veran­derd . “Wij zijn de tij­den”, zegt Au­gus­ti­nus. Jon­ge­ren zoeken weer naar geloof, tij­den wor­den onzeker­der en stellen ons vragen. Hoe zal de toe­komst zijn? Maar nu is het helaas niet anders en moeten we deze bijna 160 jaren afsluiten.

Laten we omzien in dank­baar­heid om de troost, kracht en in­spi­ra­tie en om de naasten­liefde die van deze kerk is uit­ge­gaan. Trek nu maar met ver­trouwen ver­der, naar ‘De Schaapskooi’, de St. Urbanus­kerk in Boven­kerk of elders. We zijn en blijven ge­meen­schap van de Heer. Hij laat ons niet los. Dat komt mooi tot uiting in het beeld van God als Goede Herder: “De Heer is mijn her­der, het ontbreekt mij aan niets. Hij laat mij rusten in groene wei­den en voert mij naar vre­dig water; Hij geeft mij nieuwe kracht... ik vrees geen gevaar, want U bent bij mij”(Ps. 23). Zo wil je graag een schaapje in Zijn schaapskooi zijn.

Van harte wens ik U na deze intense dag van afscheid, alle zegen voor de toe­komst. Ga met God, Hij blijft... God zegene U allen!

+Jan Hendriks
Bis­schop van Haar­lem-Am­ster­dam

Haar­lem, 25 januari 2026