Jongeren voor Meet and Greet the Lord in Heiloo

een terugblik op recente kerkgeschiedenis

Vrij­dag­avond 8 mei was ik in Heiloo bij het jon­ge­ren­pro­gramma "Meet & Greet the Lord". Voor oudere katho­lieken heeft "acht mei" nog iets speciaals. Het thema van deze avond sloot daar bij aan: wat is er gebeurd in de katho­lieke Kerk in Neder­land in de laatste helft van de twin­tigste eeuw? Veer­tig jon­ge­ren kwamen samen voor een gevarieerd pro­gram­ma.

Pizza

De avond begon met een pizza­maal­tijd, daarna de (sterk in­ter­ac­tie­ve) lezing waarbij ik rijke­lijk kon putten uit mijn eigen erva­ring, tenslotte aanbid­ding en biecht­gele­gen­heid. De lei­ding van het geheel ligt bij rector Jacques Quadvlieg en blauwe zusters van het hei­lig­dom. De jon­ge­ren kwamen uit allerlei delen van ons bisdom.

Tra­di­tio­neel

Een groot deel van de ker­ke­lijke ver­an­de­ringen van de zesti­ger jaren van de vorige eeuw, heb ik zelf van nabij mee­ge­maakt. In ons gezin werd gebe­den, met uitingen als het versieren van het Maria­beeld in de mei­maand, om maar iets te noemen. De lagere school was nog tra­di­tio­neel: naast leken waren er reli­gi­euzen (zusters) die les gaven zoals ook al op de kleuter­school. De school­dag begon met gebed en de cate­chis­mus. Twee maal per week was er daar­naast gods­dienstles, één keer met de lerares (zuster), één keer met de kape­laan. Ik was (na­tuur­lijk) mis­die­naar en (al even na­tuur­lijk) mocht ik even weg als er in het naast­ge­le­gen zorg­cen­trum (bejaar­denhuis) een uit­vaart was. Eenmaal in de maand gingen we met heel de school naar de kerk om te biechten. Weke­lijks was er school­mis, in het begin nog in het Latijn. Bij de scou­ting en de voetbal­club was er de kape­laan als een gees­te­lijk adviseur.

Ver­an­de­ring

Tegen het einde van de lagere school ver­an­der­de dat: de cate­chis­mus werd afgeschaft en er kwam niets voor in de plaats, de gods­dienstlessen wer­den vermin­derd, de litur­gie in de kerk werd vrij en "zelf gemaakt" met een sterke nadruk op medemen­se­lijk­heid. De relatie met God, gebed en zin voor het sacrale raakten on­der­ge­sneeuwd.

Leeuwenhorst

Toen ik (het kon nog net) in 1967 naar het klein-semi­na­rie ging, werd na enkele maan­den al meege­deeld dat dit zou gaan sluiten op de duur en al direct geen semi­na­rie meer was voor jongens die pries­ter wil­den wor­den. Alle Neder­landse semi­na­ries wer­den gesloten. In het begin was er op het (voor­ma­lig) klein-semi­na­rie nog enig gebeds­pro­gramma, maar dat viel al vrij gauw weg. Het was het klein-semi­na­rie Leeuwenhorst in Noordwijkerhout waar ik was en dat was precies de plaats die was uitgekozen om er het Pas­to­raal Concilie te hou­den (een steeds te­rug­ke­rende ver­ga­de­ring van voor­na­me­lijk leken uit de ver­schil­lende bis­dom­men, in aanwe­zig­heid van de bis­schop­pen), dat ik dus met enige regelmaat heb kunnen bijwonen op de publieke tribune.

Pas­to­raal concilie

Dat "pas­to­raal concilie" werd al vrij snel meer en meer vrijgevochten: zo werd er met over­wel­di­gende meer­der­heid gestemd voor de afschaf­fing van het celi­baat, wat kar­di­naal Alfrink in Rome aan de paus zou gaan mede­de­len. Toen verliet de Pau­se­lijk Nuntius de aula. Maar er was veel meer, wat niet ieder­een on­mid­del­lijk als "katho­liek" kon herkennen. In de pa­ro­chies werd meege­deeld dat de biecht was afgeschaft. Een boete­vie­ring, al dan niet met algemene absolutie, was voldoende, biechten hoefde niet meer. En er kwam steeds meer strijd binnen de kerk. Boven het klein-semi­na­rie cirkelde tij­dens het pas­to­raal concilie een vliegtuigje met de banner: "Eenheid met Rome".

De afwe­zige

Bij dat alles was God de grote afwe­zige. De vraag: "Heer, wat wilt U dat ik doe?" werd niet gehoord. De processen waren vooral een kwestie van seculari­sa­tie en een gevolg van ont­wik­ke­lingen in de samen­le­ving (grotere wel­vaart, meer gestu­deerde katho­lieken, de seksuele revolutie, afkeer van te grote invloed van de bis­schop­pen enz. enz.). Het was heel moei­lijk om er iets van een gelo­vi­ge bezieling in te ont­dek­ken, van een geest van gebed, van eerbied voor God en het Woord van God.
Dit is ook voor ons die in deze tijd leven een be­lang­rijke vraag: wat is hier lei­dend? Zijn het uiter­lijke dingen of de aanpas­sing aan de wereld of komt dit voort uit het gebed en een verlangen om Jezus na te volgen en de wil van God te zoeken? Is het de Geest van God die lei­dend is of de geest van de wereld?

Achter­uit­gang

Intussen stroom­den de kerken leeg. Het kerk­be­zoek daalde snel; veel pries­ters tra­den uit, er waren niet of nau­we­lijks nieuwe roe­pingen. Semi­na­ries waren opge­he­ven, wie dat wenste kon theo­lo­gie gaan stu­de­ren in een van de grotere ste­den, maar er was eigen­lijk geen of zeer weinig open­heid voor pries­ter-wor­den. In de meeste bis­dom­men waren er tien jaar lang geen of nau­we­lijks wij­dingen.

Polari­sa­tie

Dit alles veroor­zaakte polari­sa­tie, tegen­stel­lingen tussen katho­lieken die aan het katho­lieke geloof en de trouw aan de paus wil­den vast­hou­den en anderen die von­den dat dit geloof veran­derd en bij de tijd gebracht moest wor­den. Rome rea­geerde met brieven die bepaalde ont­wik­ke­lingen afkeur­den, maar dat hielp niet veel. Het culmi­neerde uit­ein­delijk in bis­schopsbenoe­mingen die een nieuwe koers in gang zetten, in een bij­zon­dere synode voor Neder­land die door paus Johannes Paulus bijeen werd ge­roe­pen, in het belache­lijk maken van de paus rond het paus­be­zoek aan Neder­land in 1985 en protesten tegen dat bezoek, dat volgens de 8 mei bewe­ging niet voldeed omdat er te weinig inbreng was van het kri­tische geluid. Ken­mer­kend was dat de lei­ding van de Acht Mei Bewe­ging het tweede Vati­caans concilie niet als norma­tief wilde aan­vaar­den.

Oprich­ting Rolduc

De oprich­ting van een semi­na­rie voor de oplei­ding van pries­ters in 1974 veroor­zaakte veel tumult en kri­tiek, maar binnen het semi­na­rie, waar ik toen naar toe ging, kon ik daar niet veel van merken. Daar gingen het meer om het zoeken van Gods wil, met als hulp de Igna­ti­aanse methode die de Jezuïeten-lei­ding ons se­mi­na­risten leerde kennen. De sfeer was posi­tief. Later kwamen er ook elders pries­ter­oplei­dingen.

Ouderen

Nog steeds is er in onze kerken wel iets van deze ach­ter­grond te merken. De jon­ge­ren von­den het be­lang­rijk er meer van te weten, ook om de oudere mensen beter te kunnen begrijpen, die in deze tijd waren opgegroeid.

Wat wil je terug?

Boven­staande is een korte samen­vat­ting die na­tuur­lijk niet alle nuances weergeeft die kunnen wor­den aan­ge­bracht. Eén van de jon­ge­ren vroeg na afloop: wat zou U het liefste willen terugzien van de tijd van voor deze ver­an­de­ringen? Ik ant­woordde spon­taan: de devotie. De geest van geloof die ik als kind in de kerk zag en in de ge­zin­nen. Gelukkig zie ik die geest van geloof en eerbied bijna overal wel weer opbloeien...