Arsacal
button
button
button


Heilig jaar van Barmhartigheid

Inspiratiedag in Heiloo

overweging_bezinning - gepubliceerd: vrijdag, 22 januari 2016

Op 22 januari was er een inspiratiedag voor alle pastorale krachten in het kader van het jaar van barm­har­tig­heid in het diocesaan centrum bij O.L. Vrouw ter Nood in Heiloo. De ruim vijftig deelnemers maakten een programma mee waarin plaats was voor het vieren van de Eucha­ris­tie, ontmoeting met elkaar, uitwisseling en een getuigenis van een echtpaar dat de bis­schop­pen­synode over het gezin had meegemaakt en van twee broeders van een nieuwe gemeen­schap die in het centrum van Brusselwerkzaam zijn.

Tijdens de Eucha­ris­tie­viering heb ik in de preek vanuit het evangelie over de roeping gesproken om te delen in de pastorale zending van de Kerk. Het evangelie benadrukt dat Jezus uitkoos wie Hij zelf wilde en dat geldt ook voor ieder van ons: onze roeping is een geschenk en die roeping behelst op de eerste plaats "Hem te vergezellen", bij Hem te zijn, waarmee duidelijk wordt gemaakt dat centraal in ons leven is de verbondenheid met de Bron: zonder onze eenheid met Hem gaat het niet. Dan zendt de Heer Zijn leerlingen uit om te prediken, verkondigen door hun woorden en door hun leven en geeft hun de macht duivels uit te drijven. Dat is ook onze taak.

Hoe wij moeten verkondigen door woord en daad kunnen we goed afleiden uit het voorbeeld van David in de erste lezing (1Sam.24,3-21). David is moedig, hij kruipt niet weg achter in zijn grot, maar handelt met moed. Voor ons daad­wer­ke­lijk een voorbeeld om in een seculiere maat­schappij te handelen met moed. 365 keer schijnt het in de bijbel te staan: Weest niet bang! Handel met moed. Het tweede kenmerk van het handelen van David is eerbied voor de gezalfde van de Heer, een eerbied die hij ook overdraagt aan zijn metgezellen. De eerbied voor de aanwezigheid van de Heer, dat het niet gaat om een 'fijne viering met elkaar' maar op de eerste plaats om wat Hij doet en dat Hij aanwezig is. Het derde kenmerk van zijn handelen is barm­har­tig­heid: hij ziet zichzelf met nederige blik en hoewel Saul hem naar het leven staat, neemt hij geen wraak. Dat bewerkt in Saul ook een ommekeer: Saul ziet zijn eigen zonde, hij ziet hoe hij handelt uit jaloezie. Hij komt zelf tot inzicht. Zo geldt ook voor ons dat wij meer mensen trekken door aantrekkings­kracht dan door proselitisme, zoals paus Franciscus zegt. Niet door mensen met zonde en hel te dreigen bereiken we hun hart, maar door barm­har­tig­heid, zoals Jezus met barm­har­tig­heid en utiverkiezend naar de tollenaar en zondaar Matteüs kijkt en hem daardoor kracht geeft om een nieuw leven te beginnen.

Na de Eucha­ris­tie­viering hebben Massimo en Patrizia Paloni verteld van hun ervaringen op de bis­schop­pen­synode en 's middags heeft broeder Servaas Bosch van de gemeen­schap van de heilige Apostelen verteld van zijn ervaringen in een Brusselse binnenstads­parochie. Vanwege de bepertkte tijd heb ik geen aparte inleiding gegeven over het jaar van de barm­har­tig­heid maar op schrift een bijdrage uitgereikt.

HEILIG JAAR VAN BARMHARTIGHEID

Het heilig jaar van (de) barm­har­tig­heid is begonnen. Het zal op 20 november in Rome in de Sint Pieter worden gesloten, maar in andere basilieken in Rome en in de bisdommen gaan de heilige deuren een week eerder dicht: 13 november 2016.

Hulp­mid­de­len

De Pauselijke Raad voor de Nieuwe Evangelisatie heeft acht publicaties het licht doen zien die achtergronden en hulp­mid­de­len geven voor het jaar van de barm­har­tig­heid. In de Italiaanse en Spaanse taal zijn deze boeken ook in één band verschenen. Dit boek (boeken) bevat goede beschouwingen over de psalmen en parabels van barm­har­tig­heid, de kerkvaders over barm­har­tig­heid, het kerkelijk jaar, de biecht, barm­har­tig­heid in het leven van de heiligen, pauselijke teksten en een toelichting op de geestelijke en lichamelijke werken van barm­har­tig­heid, bij elkaar in de Spaanse editie: 524 pp. Zeker aan te bevelen voor wie avonden wil houden rond het thema van dit heilig jaar. Aan dit werk zijn de meeste van de hierna volgende beschouwingen ontleend.

Het bisdom Roermond heeft een inspiratiegids gepubliceerd met gebeden en overwegingen ( 186 pp.) met een ruime verwijzing en bespreking van literatuur over vergeving en verzoening.

Meer informatie is ook te vinden op de website www.heiligjaarvandebarm­har­tig­heid.eu (let op!).

Het Katholiek Alpha­cen­trum publiceerde “Een jaar van Gods barm­har­tig­heid” met een overwegende tekst voor iedere dag van een heilige of schrijver uit de traditie van de Kerk. Bestellen: www.deboog.nl / info@deboog.nl

Kerk in Nood heeft een folder uitgegeven met overwegingen van de paus en uitleg over de werken van barm­har­tig­heid. Voor € 0,05 per stuk zij die te bestellen bij winkel@kerkinnood.nl.

In Vlaanderen zijn een pelgrimsboekje “Barmhartig als de Vader”(€ 5,50) en een boekje met de bulle “Het gelaat van Gods barm­har­tig­heid” uitgegeven bij www.halewijn.info

Voor het jaar van de Barm­har­tig­heid heeft ook uitgeverij Adveniat een uitgave Jaar van Barm­har­tig­heid met gebeden, teksten van paus Franciscus en tien inspirerende verhalen over mensen die zich inzetten voor barm­har­tig­heid, voorwoord van Hilde Kieboom (Sant’Egidio). Bij een bestelling van 100 ex. kosten de boekjes (52 pp.) € 1,20. www.adveniat.nl

Op Rkactiviteiten.nl zijn alle activiteiten die in het kader van het Jaar van de Barm­har­tig­heid worden georga­ni­seerd netjes bij elkaar gezet: www.rkactiviteiten.nl/jvdb

Barm­har­tig­heid in de geschiedenis

In de Oudheid werd heel verschillend tegen barm­har­tig­heid aangekeken. Latere auteurs hebben zich bij­voor­beeld verwonderd dat Homerus in de Ilias zoveel compassie toonde (bijv. 9.632-638). Plato en vooral de Stoïcijnen beschouwden barm­har­tig­heid als ziekte van de ziel. Zij beklemtoonden de justitia retributiva: unicuique suum. Al verwierpen zij de barm­har­tig­heid in naam van de rede en de onverstoorbaarheid, zij waardeerden anderzijds toch wel clementie, filantropie en welwillende be­schik­baarheid. Zij verwierpen echter het vergeven van fouten en zonden in naam van de barm­har­tig­heid. Cicero, vaak geciteerd door Augustinus, verwierp de Stoïcijnse opvatting en had een hoge achting voor barmhartige mensen.

De kerkvader Isaac van Ninive zal aan het einde van de Patristische periode (7e eeuw) een synthese van beide denkrichtingen voor en tegen de barm­har­tig­heid geven, als hij schrijft: 'Als de barm­har­tig­heid de recht­vaar­dig­heid niet overtreft, is die niet barmhartig' (disc. Asc. 4).
Origenes beschrijft God als bewogen door barm­har­tig­heid jegens de mens, waardoor Hij Mens wordt en de smarten van de mensen draagt ( Hom. In Ez. 6,6,119). Voor hem gaat dat niet in tegen de leer datGod bierkan lijden.

In de H. Schrift wordt God beschreven als geduldig en barmhartig (ps.144 bij­voor­beeld), maar onder de eerste christenen ontstond een controverse over de vraag of de wrekende God van het oude Testament niet tegenover de goede Vader van het NT moet worden geplaatst. Marcion, een rijk man die 200.000 sestertiën had geschonken voor de armen, werd om dit dualisme veroordeeld. Het geld werd terug gegeven, hoe pijnlijk dit ook was, maar caritas en Veritas kunnen nu eenmaal niet gescheiden worden. Tertullianus en Irenaeus verzetten zich tegen dit dualisme van Marcion en de zijnen. De God die zich aan Mozes als de barmhartige God openbaarde, traag in toorn en rijk aan liefde en trouw, is dezelfde God als de barmhartige Vader en God van alle vertroosting van het Nieuwe Testament ( 2 Kor. 1,3).
Een groot prediker van Gods barm­har­tig­heid is de heilige Augustinus.

Barm­har­tig­heid

Misericordia is in het Latijn samengesteld uit de woorden miseria en cor, zoals Augustinus vermeldt in de Confessiones (3,2,2), waar hij miseria betrekt op het lijden om eigen lijden en misericordia op het lijden om het lijden van anderen. Het Griekse woord is eleos, dat we kennen uit het Kyrie waarin we de barm­har­tig­heid van God over ons afroepen. In het Hebreeuws is het hesed, dat de trouw van God in de barm­har­tig­heid onderstreept. Het wordt daarom op verschillende wijzen vertaald. Eleos is ook vertaling van rahamim dat de emoties in de liefdevolle trouw onderstreept, waarmee de moederschoot wordt aangeduid (vgl.ps. 117 en 135). Deze emotie komt in het NT terug bij het laatste avondmaal als Jezus over die emoties spreekt, bedroefd tot stervens toe, en de apostel Johannes aan Zijn borst rust. Het is binnen het paasgeheim dat wij opnieuw geboren worden, het is dus een soort moederschoot-emotie die hier wordt aangeduid, de pijn van het baren tot nieuw leven. Vgl ook de emoties van de vader bij de terugkeer van de verloren zoon.

De miseria die bij het hart komt - met als wortel het Latijnse urere, branden - wordt als door en vuur verbrand. De misericordia merkt het leed op, oordeelt niet, maar brandt het weg. De warmte van een barmhartig hart bewerkt een wonder. Als het hart samenkomt met miseria ontstaat misericordia die de eigen miseria wegneemt. Natuurlijk is het hart van een mens beperkt zodat ook dit effect beperkt zal zijn, maar het hart van God is oneindig barmhartig en heeft een gezicht: Jezus Christus, die door Zijn lijden ons barm­har­tig­heid betoont en verrijst tot nieuw leven.

Vind­plaatsen van barm­har­tig­heid

Gebed van barm­har­tig­heid: het Onze Vader

Tien psalmen van barm­har­tig­heid: ps. 25, 41, 42 en 43, 51, 57, 92, 103, 119 en 136.

Parabels van barm­har­tig­heid: Lc. 7, 36-50 (vergiffenis van boetvaardige zondares); Lc. 10, 25-37 (barmhartige Samaritaan); Lc. 15, 1-10 (verloren schaap, verloren drachme...); Lc. 15, 11-32 (Verloren zoon, barmhartige vader), Lc. 16,19-31 (de rijke vrek en de arme Lazarus); Lc. 18, 1-8 (de arme weduwe en de rechter); Lc. 18,9-14 (De Farizeeër en de tollenaar in de tempel)

De liturgie en barm­har­tig­heid

Voetwassing als gebaar van barm­har­tig­heid

Sacrament van boete en verzoening

Heiligen van de barm­har­tig­heid

- Gods barm­har­tig­heid
1. H. Faustina Kowalska (1905-1938), apostel van de Goddelijke barm­har­tig­heid
2. H. Theresia van Lisieux (1873-1897)
- Biecht
3. H. Pastoor van Ars (1786-1859)
4. H. Leopold Mandic (1866-1942)
- Barm­har­tig­heid voor de naaste

5. H. Vincentius a Paolo (1581-1660)
6. H. Damiaan de Veuster, apostel van de melaatsen, Molokai (1840-1889)
7. Z. Moeder Theresa van Calcutta (1910-1997)
- Christus zien in de lijdende
8. H. Johannes van God (Juan de Dios) (1495-1550)
9. H. Camillus de Lellis (1550-1614)
10. H. Jozef Cottolengo (1786-1842)
- zorg voor de kinderen en jongeren
11. H. Hiëronymus Emiliani (1486-1537)
12. H. Johannes Bosco (1815-1888)
- Rijkdom in dienst van de armen
13. H. Elisabeth van Hongarije (1207-1231)
14. Dienaar Gods Friedrich Joseph Haas (1780-1853)
15. Z. Vladimir Ghika (1873-1954)
- Barm­har­tig­heid voor mensen in de marge
16. H. Martinus de Porres (1579-1639)
17. H. Katharine Mary Drexel (1858-1955)
18. Dienares Gods Dorothy Day (Catholic Worker) (1897-1980)
19. Dienaar Gods broeder Ettore Boschini (1928-2004)
- Barm­har­tig­heid in de Missie
20. H. Petrus Claver (1580-1654)
21. Eerbied­waar­dige Marcello Candia (1916-1983)
- Barm­har­tig­heid of revolutie, cartitas of recht?
22. H. Albertus Chmielowski (1845-1916)
- Een sterke en barmhartige Vader
23. Z. Titus Brandsma (1881-1942)
- Een barmhartige moeder
24. H. Gianna Beretta Molla (1922-1962)
- Een barmhartige bruid
25. Z. Elisabeth Canori Mora (1774-1825)
- een barmhartige dochter
26. Z. Laura Vicunña (1891-1904)

Maria, moeder van barm­har­tig­heid

Teksten van het leergezag (selectie)

zie: www.rkdocumenten.nl

1. H. P. Johannes Paulus II, Dives in misericordia, 30 nov. 1980 (Encycliek over de barm­har­tig­heid van God), in: AAS 72(1980), pp. 1177-1232; Nederlandse vertaling in: Archief van de Kerken 3691981), pp. 69-102.
Over de barm­har­tig­heid van God en de zending van de Kerk om die barm­har­tig­heid te verkondigen en in praktijk te brengen. Over Gods barm­har­tig­heid in oude en nieuwe testament met een bijzondere nadruk op de parabel van de verloren zoon en het paasmysterie; over Maria als moeder der barm­har­tig­heid, de betekenis van barm­har­tig­heid in onze tijd in de maat­schappij (“ is recht­vaar­dig­heid voldoende?”) en in de zending van de Kerk.

2. H. P. Johannes Paulus II, Postsynodale Apos­to­lische Adhortatie Reconciliatio et paenitentia, 2 dec. 1984, in: AAS 77(1985), pp. 185-275; Nederlandse vertaling in: Archief van de Kerken 40(1985), kol. 163-227.

Als resultaat van de Bis­schop­pen­synode van 1983 heeft de paus dit document over boete en verzoening samengesteld. Besproken worden onder meer de bijbelse visie op verzoening, boete en vergeving; wat is zonde? doodzonde en dagelijkse zonde, intrinsiek kwaad (nr. 17); verlies van zondebesef (nr. 18); de biecht en de crisis waarin dit sacrament verkeert (nr. 28-34); de algemene absolutie (nr. 33); biechtpastoraal in enkele moeilijke gevallen (barm­har­tig­heid en waarheid, nr. 34).

3. H. P. Johannes Paulus II, Apos­to­lische brief Motu Proprio Misericordia Dei, over enkele aspecten van de viering van het sacrament van boete en verzoening, 7 april 2002, in: AAS 94(2002), 452-459; Nederlandse vertaling in: Kerkelijke Documentatie 30(2002), 187-192.

De brief brengt enkele punten ten aanzien van de biecht in herinnering, zoals de noodzaak van per­soon­lijke en integrale belijdenis, de plicht van biechtvaders be­schik­baar te zijn om biecht te horen, goede vaste biechttijden, de plaats van biechthoren en de voorwaarden waaronder algemene absolutie kan worden gegeven.

4. Paus Benedictus XVI, Encycliek Deus caritas est, over de christelijke liefde, 25 december 2005, in: AAS 98(2006), pp. 217-252; Nederlandse vertaling in: Kerkelijke documentatie 34(2006), pp. 3-33

De encycliek gaat in op het centrale geheim van het christelijk geloof: de liefde. In het eerste deel spreekt de paus over de liefde van God voor ons in schepping en heilsgeschiedenis: Eros en Agape, de zelfgave van de Heer in het paasmysterie en de heilige Eucha­ris­tie, de liefde tot God en de naaste. Het tweede deel behandelt de caritas, het beoefenen van de liefde als opdracht van de Kerk en als weerspiegeling van de Trinitaire liefde van de drie Goddelijke personen voor elkaar en voor ons. Deze opdracht omvat het streven naar rechtvaardige verhoudingen en de hulp aan de noodlijdenden; het belang van het gebed daarbij; de verant­woor­de­lijken voor de kerkelijke caritas: de Bisschop en kerkelijke caritatieve organisaties. Het voorbeeld van de heiligen.

5. Pauselijke Raad voor de pastoraal van Migranten en Vluchtelingen, Instructie Erga migrantes caritas Christi, 3 mei 2004, in: AAS 96(2004), pp. 762-822; Franse vertaling in: La Documentation Catholique 86(2004), pp. 658-692. in: Kerkelijke Documentatie 32(2004), pp. 239-289.

Het document wil de inzet van de Kerk bevestigen voor de migranten en vluchtelingen. De omvang van het migratie-fenomeen vraagt van de Kerk een nieuwe inzet van solidariteit en evangelisatie. Christenen moeten met name de niet-christelijke migranten helpen zich te integreren in de samenleving waar zij worden opgenomen; zij moeten ook missionair zijn en door hun leven een getuigenis geven dat de westerse maat­schappij niet uitsluitend gekenmerkt wordt door de aspecten die op deze mensen zo´n negatieve indruk maken (materialisme, consumisme, moreel relativisme en godsdienstige onverschilligheid). Gewezen wordt op de problemen bij huwelijken met moslims (nn. 67-68). Het document eindigt met juridische normen (22 artikelen) met betrekking tot de migrantenpastoraal.

Werken van Barm­har­tig­heid

In het gedeelte over de liefde tot de armen (n. 2442-2449) bespreekt de Catechismus van de Katholieke Kerk de werken van barm­har­tig­heid
Lichamelijke werken van barm­har­tig­heid:

  • Hongerigen spijzen
  • dorstigen laven
  • naakten kleden
  • vreemdelingen herbergen
  • zieken bezoeken
  • gevangenen bezoeken
  • doden begraven

Geestelijke werken van barm­har­tig­heid

  • zondaars vermanen
  • onwetenden onderrichten
  • voor de levenden en overledenen bidden
  • in moeilijkheden goede raad geven
  • bedroefden troosten
  • geduldig verdragen
  • beledigingen vergeven
Terug