Arsacal
button
button
button
button


Samenleven is een kunst - Identiteitsdag katholiek Onderwijs

Prijzen ‘In de Kijker’ uitgereikt

Artikel Onderwijs - gepubliceerd: woensdag, 8 november 2017 - 1560 woorden
Prijsuitreiking, rechts dr Theo van der Zee van Verus en dagvoorzitter Joanny Krijt
Prijsuitreiking, rechts dr Theo van der Zee van Verus en dagvoorzitter Joanny Krijt
Samenleven is een kunst - Identiteitsdag katholiek Onderwijs
dr. Erik Borgman tijdens diens lezing
dr. Erik Borgman tijdens diens lezing

Op woens­dag 8 no­vem­ber vond de jaar­lijkse iden­ti­teits­dag voor het katho­liek onder­wijs plaats in Drie­bergen. Deze dag wordt door Verus geor­ga­ni­seerd. Bij die gelegen­heid wordt een prijs ‘In de kijker’ uitgereikt voor bij­zon­dere iden­ti­teits­pro­jecten, die dit jaar naar De Duinsprong in Drunen en Stich­ting Convent PO in Twente ging. Aan mij dit jaar de eer die prijzen uit te reiken na een bezinnend moment. Erik Borgman hield een boeiende lezing tot besluit.

Vanuit het hele land waren een honderdtal vooral leraren, be­stuur­ders en PABO-stu­den­ten geko­men om zich te bezinnen op de eigen iden­ti­teit van het katho­liek onder­wijs. Na een lezing van Fanny Matheusen, die ik helaas niet kon bijwonen, volg­den twee ron­den workshops, waar­van er ook een wer ver­zorgd door de voor­zit­ter van de NKSR, drs. Titus Frankemölle.

De Inlei­ding die ik ’s mid­dags heb gehou­den is hier­on­der na te lezen. Daarna volgde de prijsuit­rei­king aan katho­lie­ke basis­school De Duinsprong in Drunen die in samen­wer­king met iden­ti­teits­be­ge­lei­der dr. Bill Banning de afgelopen jaren gewerkt heeft aan een eigen­tijdse en herken­ba­re katho­lie­ke iden­ti­teit op een zeer multiculturele school. De jury had dit een in­spi­re­rend voor­beeld gevon­den van hoe het kan in deze tijd en met een heel gemengde schoolbe­vol­king: katho­lie­ke school zijn. Directeur mw. Heidi Smits nam de prijs in ont­vangst. Voor stich­ting Convent PO, een bun­de­ling van regionale stich­tingen voor iden­ti­teits­ont­wik­ke­ling, was de heer Ben Gengler aanwe­zig om de prijs in ont­vangst te nemen. Samen met Saxion Hoge­school heeft de stich­ting coördinatoren iden­ti­teit gevormd, die elkaar in een inter­vi­sie­groep blijven onder­steunen. Het is een project dat een groot effect heeft gehad en heeft op het katho­liek onder­wijs in Twente en sti­mu­leert om binnen de scholen be­zin­ning, iden­ti­teit en levens­be­schou­wing aan­dacht te geven.

 

Sa­men­le­ven is een kunst

Ont­wik­ke­ling en een bestem­ming

De kern van onder­wijs en van een school is - in de katho­lie­ke over­tui­ging - vor­ming, opvoe­ding van heel de men­se­lijke persoon, in alle aspecten van diens per­soon­lijk­heid. Het gaat bij onder­wijs om het harmo­nisch ont­wik­ke­len van de gaven die een mens heeft mee­ge­kre­gen, niet alleen zijn intellectuele kwali­teiten, maar ook zijn morele, ethische en fysieke vermogens, zodat hij die met gevoel voor verant­woor­de­lijk­heid en met inner­lijke vrij­heid kan gebruiken, goed in het sociale leven kan participeren en een mooie bijdrage kan geven aan de samen­le­ving. In een katho­lie­ke school wordt deze kern van het onder­wijs gedragen door het ver­trouwen dat ieder men­sen­le­ven een doel heeft en een bestem­ming en dat de weg die we gaan mede in het teken van dat doel staat, dat ons door God is toe­ver­trouwd. Wat is het mooi als we eraan mogen mee­werken dat een mens zich kan ontplooien, de volle bete­ke­nis van zijn mens-zijn kan ontdekken en het doel waarvoor hij is geschapen.

De school heeft een roe­ping

De focus van katho­liek onder­wijs is dus gericht op een geïntegreerde ont­wik­ke­ling van héél de mens. Dit houdt in dat een school, en zeker een katho­lie­ke school die in deze insteek haar bestaansre­den vindt, méér is dan een leer­fa­briek en juist op het vlak van het sa­men­le­ven van mensen een bij­zon­dere roe­ping heeft.

Het is dan ook niet ver­won­der­lijk dat de katho­lie­ke kerk het als een bij­zon­dere opdracht ziet bij te dragen aan een “bescha­ving van de liefde” en een “opvoe­ding tot solidair huma­nis­me”, zoals de Con­gre­ga­tie voor de katho­lie­ke opvoe­ding (het Vati­caanse de­par­te­ment voor katho­liek onder­wijs) dat noemt. Toen we met ver­te­gen­woor­digers van het Neder­lands katho­liek onder­wijs een jaar gele­den (14 no­vem­ber 2016) een bezoek brachten aan deze Con­gre­ga­tie was het verzoek dat we meekregen aan het werk te gaan met dit thema - dat voor “Rome” een speer­punt van beleid is - en in­te­gra­tie te bevor­de­ren.

De zorgen

Want met dat sa­men­le­ven van mensen is wel iets aan de hand. Mensen zijn ongerust over de aantallen vluch­te­lingen en de culturele verschillen die door de komst van mi­gran­ten in de samen­le­ving ontstaan en er is angst voor inter­na­tio­naal terrorisme en voor de Islam, nu de moslims ruim 5% van de bevol­king uitmaken, maar een groot deel van de bevol­king nau­we­lijks contact met hen heeft. Daar­naast is er een bijna even grote groep niet-Islami­tische mensen met een migratie-ach­ter­grond en een eigen cultuur. Het gevoel van onvei­lig­heid bij mensen en de criminali­teits­cij­fers nemen, volgens onder­zoek van het CBS, de laatste tien jaar echter af. Toch blijft de zorg dat bepaalde groepen in onze samen­le­ving vat­baar zou­den kunnen zijn voor radicale ideeën en geweld­da­dige ‘oplos­singen’.

Onbekend maakt onbemind

Met een zeker gemak praten mensen over wie ze niet kennen. Zij oor­de­len over situaties en omstan­dig­he­den waarover zij alleen uit de derde hand iets hebben vernomen. Dat betreft in veel gevallen een nega­tief oor­deel, zeker wanneer het gaat om iemand die in wat voor opzicht dan ook ‘anders’ is. Zulke negatieve oor­de­len ‘op afstand’ zijn er in onze samen­le­ving ook en ze zijn tame­lijk wijd verspreid.

De samen­le­ving verandert

Dat oor­deel verschuift overigens wel. Het is zeker niet meer de blanke, pro­tes­tantse, Neder­landse man, zonder bui­ten­landse wor­tels en liefst met echt­ge­note en kin­de­ren, die de norm is in onze hui­dige samen­le­ving, al formeert die nog wel het kabinet. Die samen­le­ving is in de laatste decennia veel meer gevarieerd gewor­den en multicultureel. 

Bedrei­ging

De negatieve, afwijzende reactie vindt onder meer (of mis­schien moet ik zeggen: vooral) een oor­zaak in het feit dat mensen anderen in hun anders-zijn vaak als een bedrei­ging zien, als een aanval op hun eigen iden­ti­teit. Niet alleen onbekend maakt onbemind, ook dat wat we menen te kennen is vaak een abstracte, gedeelte­lijke en gekleurde kennis. Dat leidt tot bevooroor­deeld oor­de­len.

Kennen

Niet voor niets heeft het woord “kennen” bij de evangelist Johannes nooit betrek­king op een theore­tische kennis - ’t wel weten - , maar sluit dat kennen altijd een per­soon­lijke erva­ring in, verbon­den met horen en zien, met leren kennen. “Kennen” heeft bij Johannes - zou je kunnen zeggen - een empathische component. Empathische kennis leidt tot een oor­deel met begrip.

Oordelen en zich opsluiten

De negatieve, afwijzende reactie op basis van gebrekkige kennis en een oor­deel ‘van buiten af’ is zeker niet alleen onder autochtone Neder­landers te vin­den. Zoals het Sociaal Cultureel Plan­bu­reau bij­voor­beeld aangeeft: ‘De moslimi­den­ti­teit is een alterna­tief voor een iden­ti­fi­ca­tie met Neder­land.’ (vgl. Feiten en cijfers over de multiculturele samen­le­ving ). Dat iemand zich opsluit in een eigen niet-Neder­landse culturele iden­ti­teit kan betekenen dat die persoon zich afwendt van de Neder­landse cultuur vanuit een (voor)oor­deel. Mensen met een andere culturele en gelo­vi­ge ach­ter­grond oor­de­len over Neder­landers en de Neder­landse samen­le­ving, Neder­landers oor­de­len over moslims en mi­gran­ten.

Verrij­king

Aan de andere kant kan het beleven van een eigen niet-Neder­landse culturele iden­ti­teit juist een verrij­king zijn voor de samen­le­ving wanneer die in een zekere open­heid wordt beleefd, dus met empathie naar anderen toe.

Span­nings­veld

Toch blijft er een span­nings­veld, ook bij degenen die hun iden­ti­teit open willen beleven. Ieder mens heeft - binnen bepaalde wette­lijke grenzen - binnen de samen­le­ving recht op een keuze voor een eigen culturele en reli­gi­euze iden­ti­teit met de morele waar­den en normen die daarbij horen. Hij heeft tevens het recht om de denk­beel­den en visies, de normen en waar­den van anderen - binnen die­zelfde grenzen - te verwerpen. Die per­soon­lijke vrij­heid is een groot goed van een democra­tische samen­le­ving, waarin de mens centraal staat. Dat de men­se­lijke persoon centraal staat vraagt echter tege­lijk om respect voor de waar­dig­heid van ieder mens. Zo ziet een samen­le­ving eruit, zoals de katho­lie­ke sociale leer die voor­staat en die - behalve door de centrali­teit van de men­se­lijke persoon - ge­ken­merkt wordt door sub­si­dia­ri­teit en soli­da­ri­teit en zorg voor het alge­meen wel­zijn.

Ontmoeten

Voor katho­liek onder­wijs is het vanuit die beginselen van de katho­lie­ke sociale leer dus heel be­lang­rijk om jonge mensen te leren en te helpen om binnen dit span­nings­veld te leven met respect en open­heid voor ieder mens, zonder de eigen culturele en reli­gi­euze iden­ti­teit te hoeven opp­ge­ven. Dat houdt de nood­zaak in die eigen iden­ti­teit goed te leren kennen en te begrijpen en tege­lijk anderen, met een andere iden­ti­teit, te willen leren kennen en begrijpen. Dat kan onder meer door gesprekken met empathie gevoerd, door sa­men­le­ven en ontmoeten.

Katho­liek: open mét iden­ti­teit

Na­tuur­lijk zal een katho­lie­ke school aan leer­lin­gen ook de moge­lijk­heid moeten bie­den de katho­lie­ke sociale leer en het katho­lie­ke geloof te leren kennen, maar zij dient dat te doen in open­heid, zonder dwang en altijd in respect voor andere over­tui­gingen.

Vandaar dat de katho­lie­ke school een open school is, waar ie­der­een welkom is, maar zonder een kleur­loze school te zijn. Het moet een school zijn waar de dienst aan mensen als mens - héél de mens - wordt beleefd en waar waar­den wor­den beleefd en voorgeleefd die kost­baar zijn voor goed mens-zijn en die de eigen waarde van iedere mens en respect voor anderen uitdragen. Zo wil de katho­lie­ke school goed sa­men­le­ven bevor­de­ren.

 

                                                              +Jan Hendriks

Terug