Arsacal
button
button
button


Hoe verder in de kerk met Europa?

Gesprek en ontmoeting van Europese bisschoppen bij Sant'Egidio

nieuws - gepubliceerd: zaterdag, 23 november 2019

Vrijdag 22 november heb ik deelgenomen aan een ontmoeting van Europese bis­schop­pen, die was geor­ga­ni­seerd door de Gemeen­schap van Sant’ Egidio in Rome. Een twintigtal bis­schop­pen was daar uitgenodigd om met elkaar van gedachten te wisselen aan de hand van een inleiding van prof. Andrea Riccardi, stichter van de Gemeen­schap van Sant’ Egidio.

Mijn bijdrage aan de gedachtenwisseling heb ik onderaan dit artikel kort samengevat.

De Kerk: hoop voor Europa?

Het thema van de inleiding va Andrea Riccardi was: "La chiesa di Francesco: risorsa di speranza in un’ Europa che cambia?" (De kerk van Franciscus: bron van hoop in een Europa dat verandert?). Ik geef hieronder een gebrekkige samenvatting van de inleiding van Riccardi, die natuurlijk niet kan worden aangesproken op het hieronder vermelde. Ik vond deze gezichts­punten - die geen privaat karakter dragen - de moeite waard om hier te delen 

De kern van Franciscus' pontificaat

Hij wees erop dat de kern van het pontificaat van paus Franciscus is: vernieuwing van missio­nair elan (zoals al uit zijn eerste Apos­to­lische Exhortatie Evangelii Gaudium blijkt). Daarbij is voor de paus de barm­har­tig­heid een centraal begrip: een missio­naire zending (verkondiging van het evangelie) en barm­har­tig­heid (jaar van de barmharigheid, nadruk op caritas, aandacht en liefde voor de armen). De toevoeging van thema's aan twee zondagen die paus Franciscus heeft gedaan, is daarom niet zomaar wéér een thema-zondag. Het gaat om twee centrale dagen: de werelddag van de armen (op de 33e zondag door het jaar) en de dag van het woord van God (derde zondag door het jaar), die beiden gelieerd zijn aan het jubileum van barm­har­tig­heid.

De armen

In het kader van de aandacht voor de armen heeft de Paus onlangs een huis gesticht voor zwervers, dat hij zelf uitgebreid heeft bezocht, ruim een uur lang pratend met de armen. Ook bij zijn bezoek in Mozambique heeft hij dat gedaan. Deze aandacht voor Kerk van de armen en de centraliteit van de armen in de aandacht van de paus, staat vor de paus in nauwe veribnding met de christelijke bood­schap (vgl Mt. 25): we zijn uitgenodigd Christus te zien in de arme. De armen zijn kostbaar in Gods ogen, want zij spreken niet de taal van het ‘ik’ dat zich groot weet te maken. Deze centraliteit van de arme zal de Kerk veranderen.

Het woord van God

Dit geldt ook voor de zondag van het Woord van God: het gaat dus niet om nog een feest, maar om de christelijke identiteit, die in wezen is: leerling zijn van het Woord van God. Het gebrek aan vertrouwdheid met het woord van God heeft het gebed van de Kerk verzwakt.

De paus wenst dus barm­har­tig­heid als geestelijk klimaat, daarbij zijn de armen en het Woord van God de focus van zijn pontificaat.

Europa niet langer Europa

Waarom is er weerstand en lethargie? De wanden van het huis waarin we woonden zijn gevallen sinds de 60er jaren en de koude wind van globalisering is binnen gekomen. Mensen zijn bang van migranten, bang ook van de geschiedenis van deze decennia. Het idee dat Europa niet langer Europa is, dat haar belang verdwijnt en de lokale traditionele bevolking niet meer onder elkaar is, jaagt vrees aan. Daar komt een mate van decadentie bij. Voor paus Benedictus XVI was Europa nog heel centraal, maar het centrum van christendom wordt Afrika en het christendom zal meer pentecostaal zijn. Intussen is er gevaar van ontmoediging in het oude Europa door de vermindering van priesters en religieuzen, discussie over de rol van de vrouw, weinig kerkelijke huwelijken, meer decadentie.

Migranten

De migranten veranderen Europa: paus Pius XII had het in de Apostoolsiche Constitutie Exsul familia (1952) al over een recht van gezinnen om te migreren. De migranten hebben in Europa een zeker protectionisme opgeroepen ook onder katholieken. In oost Europa krijgt dat iets van een 'nationaal katho­li­cisme': ze verkopen onze waarden, alles wordt opengezet voor de moslims.

Red ons uit de angst en onverschilligheid. Ik geloof niet dat het christendom alleen het verleden van Europa is. De mensheid lijdt onder het gebrek aan een visie, een grotere visie.

Rijke periferie

Europa is niet langer het centrum van de wereld en van het christendom, het is in zekere zin een rijke periferie geworden, maar het christendom is de hoop voor Europa. Het leert ons dat we niet voor onszelf kunnen leven, dat doodt de geest. Uit­ein­de­lijk moeten we leven voor de ander en uit­ein­de­lijk voor Jezus, die gestorven en verrezen is. De zondagse Eucha­ris­tie speelt daarin een wezenlijke rol. Zondagsplicht moet gelieerd worden aan de kern van het christendom, tot die kern behoort de wekelijkse ontmoeting met de Verrezen Heer.

Vaak is een tegenspraak tussen godsdienst en politiek zichtbaar (Riccardi vertelde van een vrouw die protesteerde tegen migranten en daarna in de parochie haar beurt ging vervullen om vreemdelingen op te vangen).

De gedachtenwisseling (mijn bijdrage)

Tijdens de gedachtenwisseling heb ik gezegd dat ik vooral voor Neder­land kan spreken, dat in de kerk in ons land het contact met de gewone mensen verloren is gegaan. Dat begon al met het pastoraal concilie dat met heel andere thema's bezig was, die meer de middenkaders raakten, niet de gewone mensen die met andere zorgen bezig zijn. De 'fout' was dat de armen - de gewone mensen - en het (eerbiedig luisteren naar) het Woord van God werden vergeten: die gemeen­schap­pe­lijk bron is wezenlijk en moet verbinden. Die periode met het pastoraal concilie heeft veel verdeeldheid gegeven, die maar heel moeilijk is genezen. Dezelfde middenkader-geest doet zich nu in Duits­land gevoelen, daarop wees een van de aanwezige Duitse bis­schop­pen. Ik hoop dat het niet tot die verdeeldheid gaat leiden die zich in ons land kerkelijk voordeed.

Hoop

Er zijn ook tekens van hoop: de vele migranten­ge­meen­schappen in ons bisdom getuigen van een veranderd Europa/Neder­land. Waar aandacht is voor de verbinding met de armen en het leven vanuit het Woord van God, daar kan de kerk gaan groeien.

Populisme een gevaar?

Ik vrees meer het neoliberalisme dan het populisme. Het populisme speelde in op de angst voor migranten, maar vele migranten zijn geïntegreerd en die angst lijkt me af te nemen; de neoliberale maat­schappij bevordert echter een maat­schappij waarin mensen als individu worden aangesproken en de gemeen­schapsband verdwijnt (probleem van de eenzaamheid). Dat roept de angst op alleen gelaten te worden: in dat kader is voor een belangrijk deel te zien dat in onze samenleving de wens groeiend is om levensbeëindiging bij ‘voltooid leven’ mogelijk te maken.

Zaal van de vrede

De bis­schop­pen waren afkomstig uit Duits­land, Oostenrijk, Italië, Frankrijk, België en Neder­land. Kardinaal Matteo Maria Zuppi, aarts­bis­schop van Bologna, zat de bijeenkomst voor en leidde het gesprek. De bijeenkomst vond plaats in de 'Sala della Pace' (zaal van de vrede): een plakkaat aan de muur (foto onderaan) herinnerde aan de vredesbesprekingen die daar hadden plaats gevonden. De goede sfeer en het samen vieren van de Eucha­ris­tie zijn nog twee elementen van een geslaagde dag, die ik niet mag vergeten!


Fotoserie

Klik op een foto voor een uitvergroting.
Terug